Prvi pilot koji je izveo samoubilački čin bio je Vojislav Popović, komandant 42. lovačke eskadrile, i to 6. aprila 1941. godine nad Beogradom, istog dana Đorđe Cvetković nad Podgoricom, a Milovan Mirović nad Skopljem, dok su Japanci s takvom praksom napada počeli tek od aprila 1944. godine

Prije tačno 50 godina otkrivena je jedna od velikih tajni iz Drugog svjetskog rata. U tadašnjim ‘Novostima’ objavljena je priča o tome kako su srpski piloti bili preteče japanskih kamikaza, čiji su piloti samoubice takve akcije počeli preduzimati tri godine kasnije. Priču je ispričao penzionisani pukovnik Ratnog vazduhoplovstva Dušan Ćirović. Prvi pilot koji je izveo samoubilački čin bio je Vojislav Popović, komandant 42. lovačke eskadrile.

„Uzletio je među prvima, uvijek je bio takav. Od podoficira inženjerca postao je oficir. A onda je tog 6. aprila 1941. poveo nekoliko aviona svoje eskadrile u neravnopravnu bitku. Vjerovatno je vidio svoje prijatelje kako padaju pogođeni neprijateljskom vatrom i da Njemcima ne mogu ništa. Možda je, kad je donio takvu odluku, ostao i bez municije“, ispričao je Ćirović, koji dalje priča:

„Usmjerio je svoj avion na prvi neprijateljski dvomotorac. Iz naglog zaokreta, nisko nad tlom udario je trupom svog aviona u krilo njemačkog aviona, pa se zajedno s njim srušio i poginuo. Ostaci oba aviona su pronađeni, ali tijela nikad.“

Odmah za Popovićem sličnu je stvar učinio i poručnik Milorad Tanasić Šapčanin koji je vidio što je učinio komandant eskadrile, pa je slijedio njegov primjer. Kad je vidio da mu je avion izrešetan, a upravljačke komande su još funkcionirale, učinio je isto što i Popović. Udario je neprijateljski avion u vazduhu i junački poginuo.

Beograđanin Đorđe Cvetković Ciga narednik pilot-lovac, tog je dana branio Podgoricu. Poginuo je na svoj 29. rođendan. Prije toga oborio je dva talijanska bombardera ‘Savoja’. Upustio se nakon toga u bitku protiv lovaca koji su štitili bombardere napadače. Kad mu je nestalo metaka, zaletio se u treći bombarder, zapalio ga i s njim izgorio.

Sličan poduhvat napravio je Milovan Mirović nad Skopljem, inače Kolašinac, rođen u Lipovu kraj Kolašina. Posle rata trebalo je da bude proglašen za narodnog heroja, ali je u poslednjem trenutku taj predlog odbijen, pošto su mu trojica braće, kroz Drugi svjetski rat, kao oficiri, ratovala u jedinicama Draže Mihailovića.

Kako je Ćirović ispričao, Japanci su s takvom praksom napada počeli tek od aprila 1944. godine i kamikaze ostaju sinonim za pilote samoubice.

Po pilotu Miloradu Tanasiću koji se u Aprilskom ratu svojim zastarelim avionom obrušio na nemački „meseršmit” nazvana je ovih dana jedna ulica u njegovom rodnom Majuru kraj Šapca.

Dve eskadrile, 111. i 112. Petog lovačkog puka JKRV, sa ukupno 15 aviona „hoker fjuri”, primile su prvi udar zastrašujuće nemačke ratne mašinerije na Jugoslaviju. Stacionirani na aerodromu Režanovačka kosa kod Kumanova, na „mrtvoj straži” vazdušnog prostora Niša i Skoplja, tog 6. aprila 1941. godine u zoru, jugoslovenski piloti na zastarelim dvokrilcima neustrašivo su se suprotstavili brojnijim i modernijim avionima „Luftvafe”, koji su nadirali iz pravca Bugarske.

Nemci su oborili jedanaest „hoker fjurija”, prethodno i izviđački par lovaca koji su ih prvi primetili, a branioci četiri „meseršmita 109” i jedan „meseršmit 110”, takozvani lovac razarač, sa tri člana posade. Jedan, a po nekima izvorima čak dva nemačka aviona, direktnim sudarom, uništio je poručnik-pilot Milorad Tanasić iz Majura kod Šapca, koji je ovih dana u rodnom mestu dobio ulicu.

Ostavši bez municije u mitraljezima svog već izrešetanog „hoker fjurija”, skoro duplo sporijeg od nemačkih letelica, ali sa osetljivim komandama i odličnim akrobatskim mogućnostima, Tanasić je izveo poslednji, samoubilački manevar „taran”, koji će kasnije koristiti japanske kamikaze. Direktno se obrušio na neprijateljski „meseršmit 109”, koji je prilikom sudara zakačio još jedan nemački avion, pa su sve tri letelice eksplodirale u vazduhu.

Pilot iz Majura kod Šapca sledio je, tako, primer svog komandira iz 112. eskadrile, kapetana-pilota Vojislava Popovića, koji se samo nekoliko trenutaka ranije na isti način herojski žrtvovao i uništio neprijateljski višenamenski „meseršmit 110”.

Za razliku od elitnog Šestog lovačkog puka, koji je u Aprilskom ratu branio Beograd i koji je u svom sastavu imao 37 „meseršmita 109”, nabavljenih u Nemačkoj do kraja 1940. godine, Peti lovački puk raspolagao je 30 zastarelih, dvokrilnih „hoker fjurija”, izrađenih po britanskoj licenci u domaćim fabrikama „Ikarus” i „Zmaj”, obe u Zemunu. Ovaj tip borbenog aviona iz početka tridesetih, sa nedovoljnom vatrenom moći, dva mitraljeza „vikers”, malog kalibra (7,7 mm) i slabe probojnosti, RAF je do početka Drugog svetskog rata već bio zamenio novim modelima.

U potpuno neravnopravnoj borbi na nebu iznad Kumanova, pored kapetana Popovića i poručnika Tanasića, poginuli su i komandir 111. eskadrile, kapetan Konstantin Jermakov, i piloti: potporučnik Milutin Perović i narednici Jefta Arsić, Ratomir Milojević i Veroljub Stojadinović. Tog jutra takođe je oboren i narednik Živko Stepanović, ali je pao na drveće i ostao živ.

Posle Drugog svetskog rata, Savez boraca opštine Kumanovo i pripadnici RV i PVO sa aerodroma Skopski Petrovac podigli su na mestu gde je bio aerodrom Režanovačka kosa spomen-obeležje poginulim pilotima Petog lovačkog puka. Na njemu se još nalaze i imena potpukovnika Ferla Gradišnika i poručnika Živomira Petrovića, Janićija Koraća i Radislava Pešića.

Ime pilota Milorada Tanasića, rođenog 1. oktobra 1911. godine, naknadno je uklesano na spomeniku palim borcima i žrtvama fašističkog terora u šabačkom prigradskom naselju Majuru. I po ocu i po majci (devojačko Jurišić) Majurac, Tanasić je posle završetka srednje tehničke škole otišao u vojsku, gde je pohađao školu za rezervne oficire avijacije, a potom se aktivirao. Za pilota lovačkih aviona se obučio u Mostaru.

Kao mlad pilot, Tanasić se tridesetih godina prošlog veka zalagao za osnivanje aero-kluba „Naša krila” u Šapcu. Mada je junački izgubio život u borbi protiv Nemaca, nove komunističke vlasti nisu bile voljne po njemu 1948. godine daju ime ponovo formiranom gradskom aero-klubu, pošto mu je otac Dragić bio radikal. Međutim, od 1956. godine klub će se ipak zvati „Milorad Tanasić” i narednu deceniju i po imaće veoma živu aktivnost.

Pilotu Tanasiću posthumno je dodeljen Orden viteškog mača prvog reda, koji je ustanovljen 1998. godine kao odlikovanje Savezne Republike Jugoslavije za izuzetne zasluge i dela u oblastima odbrane i bezbednosti. Jedna ulica u Šapcu, u naselju Trijangla, nosi njegovo ime, a od početka ove tako se zove i ulica koja počinje od Šabačke u Majuru. U ovom prigradskom naselju danas više nema Tanasićevih potomaka, nestala je i porodica po majci Jurišić, ali meštani čuvaju sećanje na neustrašivog pilota.

Preostali „hokeri” zapaljeni u Nikšiću

Druge dve eskadrile Petog lovačkog puka nalazile su se na aerodromu Kosančić kod Leskovca, i u vazdušnom udaru 6. aprila 1941. izbegle su gubitke zahvaljujući dobrom maskiranju aviona. Narednih dana, bezuspešno pokušavajući da se suprotstave snažnijem neprijatelju, menjale su lokacije, da bi konačno sedam preostalih „hoker fjurija” na aerodromu u Nikšiću 15. aprila zapalili njihovi piloti, da ne bi pali u ruke neprijatelju.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here